Το μυστήριο του Μηχανισμού των Αντικυθήρων, ξετυλίγεται στην έκθεση του Ελ. Βενιζέλος

Τον περίφημο μηχανισμό των Αντικυθήρων, ένα αρχαίο τέχνημα που πιστεύεται ότι ήταν ένας μηχανικός υπολογιστής - όργανο αστρονομικών παρατηρήσεων, θα έχουν την  ευκαιρία να θαυμάσουν οι επισκέπτες της έκθεσης «Το Ναυάγιο των Αντικυθήρων - Το Πλοίο, οι Θησαυροί, ο Μηχανισμός», του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Η συνοπτική παρουσίαση της έκθεσης θα φιλοξενείται στο αεροδρόμιο της Αθήνας, από αύριο έως και τις 30 Ιανουαρίου 2013.

Ειδικότερα, στο Χώρο «Τέχνη και Πολιτισμός» (επίπεδο αφίξεων / είσοδος 1) παρουσιάζεται  για πρώτη φορά το σύνολο σχεδόν των αρχαιοτήτων, οι οποίες ανασύρθηκαν από το χώρο του περίφημου ναυαγίου. Ο χώρος θα είναι προσβάσιμος για όλους τους επιβάτες και επισκέπτες του αεροδρομίου, καθημερινά καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ώρου.

Τι μυστικά και θησαυρούς κρύβει όμως το Ναυάγιο των Αντικυθήρων, που έχει γίνει αντικείμενο μελέτης από πολλούς επιστήμονες, αφότου ανακαλύφθηκε;

Το ναυάγιο ανακαλύφθηκε το 1900 σε βάθος περίπου 40 με 64 μέτρων και το εντόπισαν σφουγγαράδες από τη Σύμη, ενώ η μερική ανέλκυσή του αποτελεί την πρώτη μεγάλης έκτασης ενάλια έρευνα παγκοσμίως. Τα ευρήματα που χρονολογούνται από τον 4ο έως και τον 1ο αι. π.Χ., περιελάμβαναν μαρμάρινα και χάλκινα αγάλματα, γυάλινα σκεύη, χρυσά κοσμήματα, πλήθος κεραμικά αγγεία και χάλκινες κλίνες συνιστούσαν το φορτίο του.

 

Αξίζει να σημειωθεί ότι, το αρχαίο ναυάγιο επισκέφθηκε ξανά το 1978 ο Ζακ-Υβ Κουστώ με την ομάδα του Καλυψώ προσκεκλημένοι από τον Ε.Ο.Τ. Η αποστολή του αυτή έχει γυριστεί σε ντοκιμαντέρ με τον τίτλο "Diving for Roman Plunder".

Το σημαντικότερο εύρημα του ναυαγίου, συνιστά ο περίφημος  μηχανισμός των Αντικυθήρων (γνωστός και ως αστρολάβος των Αντικυθήρων ή υπολογιστής των Αντικυθήρων), που παρουσιάζει ομοιότητες με πολύπλοκο ωρολογιακό μηχανισμό, ενώ θα μπορούσε να ήταν κατασκευασμένο μέχρι μισό αιώνα πριν το ναυάγιο. Σύμφωνα με τη μορφή των ελληνικών επιγραφών που φέρει, χρονολογείται μεταξύ του 150 π.Χ. και του 100 π.Χ., αρκετά πριν από την ημερομηνία του ναυαγίου, το οποίο ενδέχεται να συνέβη ανάμεσα στο 87 π.Χ. και 63 π.Χ.

Ο μηχανισμός  έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον και απασχολήσει πολλούς ιστορικούς της επιστήμης και της τεχνολογίας απ’ όταν ανακαλύφθηκε, καθώς πρόκειται για την αρχαιότερη σωζόμενη διάταξη με γρανάζια. Είναι φτιαγμένος από μπρούτζο σ’ ένα ξύλινο πλαίσιο , ενώ η πιο αποδεκτή μέχρι στιγμής θεωρία σχετικά με τη λειτουργία του, υποστηρίζει ότι ήταν ένας αναλογικός υπολογιστής σχεδιασμένος για να υπολογίζει τις κινήσεις των ουρανίων σωμάτων. Αυτό που εντυπωσιάζει περισσότερο από καθετί, είναι ότι ο μηχανισμός της κίνησης της Σελήνης δίνει τη δυνατότητα μεταβλητής γωνιακής ταχύτητας στον άξονα που κινεί τη Σελήνη (δεύτερος Νόμος Κέπλερ).

Πολλές μελέτες έχουν γίνει για το μηχανισμό αυτό. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι, ο φυσικός και ιστορικός επιστήμης, Ντέρεκ ντε Σόλλα Πράις που εργαζόταν στο Πανεπιστήμιο Γέηλ, δημοσίευσε τη μονογραφία του με τίτλο "Γρανάζια από τους Έλληνες", το 1973 ή1974,  βασισμένη σε σάρωση του μηχανισμού με ακτίνες γ. Την σάρωση πραγματοποίησε ο ακτινοφυσικός του Ε.ΚΕ.Φ.Ε. "Δημόκριτος" Χαράλαμπος Καράκαλος. Μάλιστα, ο Πράις υποστήριξε ότι η συσκευή αυτή θα μπορούσε να είχε κατασκευαστεί από τη Σχολή του Απολλωνίου στη Ρόδο. Ωστόσο, τα συμπεράσματά του δεν έγιναν αποδεκτά από τους ειδικούς της εποχής. 

Την μελέτη του συνεχίζουν Άγγλοι και Έλληνες ειδικοί των Πανεπιστημίων του Κάρντιφ, των Αθηνών, της Θεσσαλονίκης, του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης, σε μια διαπανεπιστημιακή ομάδα. 

Κατά την επικρατέστερη σύγχρονη άποψη πάντως, ο μηχανισμός αυτός έδινε τη θέση του ήλιου και της σελήνης καθώς και τις φάσεις της σελήνης. Μπορούσε να εμφανίσει τις εκλείψεις ηλίου και σελήνης βασιζόμενος στον βαβυλωνιακό κύκλο του Σάρου. Τα καντράν του απεικόνιζαν επίσης τουλάχιστον δύο ημερολόγια, ένα ελληνικό βασισμένο στον Μετωνικό κύκλο και ένα αιγυπτιακό, που ήταν και το κοινό "επιστημονικό" ημερολόγιο της ελληνιστικής εποχής.

Ενδεικτικές πηγές

·  American Mathematical Society's The Antikythera Mechanism I and The Antikythera Mechanism II (Java Animation by Bill Casselman)

·  Fortunat F. Mueller-Maerki's Geartrain diagram

·  Manos Roumeliotis's Antikythera Mechanism MOV files